GĄSAWA i MARCINKOWO GÓRNE - miejsce zjazdu książąt piastowskich i śmierci księcia Leszka Białego

Śmierć księcia Leszka

Gąsawa położona jest na malowniczym pałuckim odcinku Szlaku Piastowskiego. Po raz pierwszy wzmiankowana została w 1136 roku, w Bulli gnieźnieńskiej, w której wymieniono ją jako własność arcybiskupa gnieźnieńskiego. Nazwa miejscowości wywodzi się od nazwy lewego dopływu Noteci - rzeki Gąsawki przepływającej przez jeziora żnińskie. Osada, położona na przecięciu dróg handlowych z Kruszwicy do Żnina i z Gniezna do Nakła, przeszła do historii za sprawą zjazdu książąt piastowskich, który miał tu miejsce w 1227 roku. Z tym zjazdem związane jest też położone w pobliżu Marcinkowo.

W zjeździe wzięli udział najważniejsi w owym czasie Piastowie: książę sandomierski i krakowski Leszek Biały, książę śląski Henryk Brodaty i książę mazowiecki Konrad oraz towarzyszący im biskupi i liczni przedstawiciele możnych rodów. Zebrali się oni Gąsawie próbując znaleźć rozwiązanie w sprawie konfliktu pomiędzy sprawującym rządy w Wielkopolsce Władysławem Laskonogim, a Władysławem Odonicem, który opanował północną Wielkopolskę. Przy okazji zjazdu chciano także podporządkować władzy seniora Pomorze, pozostające we władaniu Świętopełka gdyż jak pisze Kronika wielkopolska:

Świętopełk zaniedbywał [okazywania] mu [Leszkowi] wiernej uległości i składania danin w należnym czasie. Leszko rozważywszy to i naradziwszy się z Henrykiem Brodatym, księciem Śląska, postanowił zwołać wielkorządców innych ziem swoich dla pokonania wspomnianego wielkorządcy Świętopełka (...). Podczas spotkania doszło do okropnej zbrodni - za sprawą Odonica i Świętopełka dokonano napadu na Henryka Brodatego, który został ranny w czasie snu;byłby też wtedy na pewno zginął, gdyby jego rycerz imieniem Peregryn z Weissenburga z godną podziwu wiernością i oddaniem wobec pana swego i księcia nie stanął na drodze, osłaniając ciało księcia własnym. Leszka Białego napastnicy zaskoczyli w łaźni. "Kiedy książęta będący w łaźni zorientowali się w niebezpiecznej sytuacji, Leszek Biały jako silniejszy ze względu na jego wiek, wyskakuje z łaźni i dosiadłszy konia podanego mu przez swoich ludzi , zaczyna uciekać z kilku towarzyszami ku wsi Marcinkowo(...) Garstka otoczona ze wszystkich stron przez wielką zgraje, walczyła dość długo i wytrwale, wszyscy jednak giną do ostatniego razem z księciem i swoim panem Leszkiem Białym z ręki niegodziwego zdrajcy. Zwłoki Leszka Białego odwiezione zostały przez pozostałych przy życiu towarzyszy do Krakowa, pochowano go z ogromnym żalem i płaczem w katedrze krakowskiej - tak zdarzenia opisuje Jan Długosz. Jan Matejko przedstawił je na obrazach: Sejm w Gąsawie oraz Śmierć Leszka Białego, a dla Józefa Elsnera , kompozytora i nauczyciela Chopina, było to inspiracją do napisania opery "Leszek Biały".

Dla upamiętnienia tego faktu w 1927 r. , w 700-lecie wydarzeń, postawiono w Marcinkowie Górnym okazały pomnik autorstwa znanego krakowskiego rzeźbiarza okresu międzywojennego Jakuba Juszczyka; zniszczony przez Niemców w czasie II wojny światowej. Oryginalnym dziełem Juszczyka są natomiast rzeźby dwóch wojów piastowskich trzymających tarcze herbowe zdobiące główną bramę wjazdową do dworu w Marcinkowie (obecnie mieści się tu restauracja oraz pokoje gościnne). Wierna kopia zniszczonego pomnika wykonana została w 1973 roku przez bydgoskiego rzeźbiarza Rudolfa Rogattego. Przedstawia on księcia w momencie śmierci, na koniu, nagiego, ugodzonego strzałą przez ludzi Świętopełka. W nieznacznej odległości od pomnika, w miejscu gdzie zginął Leszek Biały, stoi poświęcony mu obelisk oraz głaz z tablicą pamiątkowa.

Śmierć Leszka Białego - ostatniego seniora uznawanego przez książąt dzielnicowych, stanowi ważną datę w dziejach Polski - spowodowała upadek ustanowionego przez Bolesława Krzywoustego pryncypatu i długotrwałe walki o tron krakowski. Dopiero koronacja Władysława Łokietka w 1320 roku przyniosła zjednoczenie najważniejszych dzielnic Polski.

W Gąsawie warto zobaczyć modrzewiowy kościół p.w. św. Mikołaja wzniesiony w XVII wieku, z fundacji kanoników regularnych z Trzemeszna. Słynie on z barokowych malowideł ściennych przedstawiających sceny z życia św. Mikołaja i św. Augustyna, oraz ilustrujących prawdy wiary i nauki Kościoła w sposób dostępny dla niepiśmiennej ludności. Ciekawostka jest, że w 1600 roku, w czasie dziesiątkującej Poznań zarazy przeniesiono czasowo tu Akademię Lubrańskiego.

Galeria zdjęć

Lokalizacja


Szlak Piastowski
SzlakPiastowski 😮Coraz bardziej widoczny jest Trakt Królewski w Gnieźnie. Wczoraj pod wrażeniem był sam Bolesław Śmiały, który postanowił przybyć do Gniezna. Już niebawem będziecie mogli sfotografować się z każdym z pięciu królów koronowanych w Gnieźnie! Na razie Bolesław pozuje sam😄😄
Obrazek
Pierwszy król zawitał na stałe w Gnieźnie W centrum pojawiła się pierwsza z pięciu rzeźb królów, którzy będą stanowić element Traktu Królewskiego - do Gniezna przyj...
2018-05-22T04:17:00+0000
Szlak Piastowski
SzlakPiastowski Ile Władysław Łokietek zapłacił, żeby zostać królem Polski?
Obrazek
Cena korony. Ile Władysław Łokietek zapłacił, żeby zostać królem Polski? Za darmo korony nikt by mu nie dał. A papież, z którym Władysławowi Łokietkowi przyszło negocjować okazał się szczególnie wymagający. Żeby nie powiedzieć wprost: skrajnie pazerny.
2018-05-18T12:23:09+0000
Szlak Piastowski
SzlakPiastowski 📢Dzisiaj kolejne zaproszenie na jutrzejszą Noc Muzeów. Skansen Miniatur Szlaku Piastowskiego przygotował nocne zwiedzanie w niesamowitej aurze oraz pokaz ognia. Start o godzinie 21. Zapraszamy w imieniu organizatorów. 🔥🔥🔥 2018-05-18T07:28:05+0000
Szlak Piastowski
SzlakPiastowski 📢Do tegorocznej Nocy Muzeów włącza się jak zawsze Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy. Wieczorne i nocne atrakcje czekają na odwiedzających w Rezerwat Archeologiczny w Gieczu/Archaeological Reserve in Giecz oraz w oddziale głównym na Lednicy. Więcej szczegółów można uzyskać na profilach organizatorów. 2018-05-17T06:09:30+0000
Szlak Piastowski
SzlakPiastowski Noc Muzeów już w najbliższy weekend. Dzisiaj przedstawiamy propozycje Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie. Będziecie mogli w nim zwiedzić wystawy wraz z ich kuratorami, uczestniczyć w konfrontacjach muzealnych, czyli doświadczyć, jak różnie patrzą na zabytek archeolodzy, historycy czy historycy sztuki. Ponadto w programie dwie specjalne wystawy: Przedwojenne badania Józefa Kostrzewskiego oraz Motywy słowiańskie w sztuce 20-lecia międzywojennego, warsztaty tańca, kiermasz książek. Zapraszamy w imieniu Muzealników. 2018-05-16T05:07:26+0000
Szlak Piastowski
SzlakPiastowski Druga edycja Rajdu Piastowskiego już wkrótce. Miłośników jednośladów zapraszamy do kontaktu. Rajd to wyjątkowa okazja żeby połączyć pasje turysty, motocyklisty i poszukiwacza przygód. Najdłuższy dzień w roku temu sprzyja:) Zapraszamy 🏍️🏍️🏍️
Obrazek
Rajdpiastowski Strona piastowskiego rajdu motocyklowego organizowanego w ramach Szlaku Piastowskiego.
2018-05-15T07:46:05+0000
Szlak Piastowski
SzlakPiastowski Piastowski Festiwal Biegowy Najbliższy weekend należy do biegaczy. Wszystkich miłośników sportu zapraszamy na Kujawy. W najbliższą sobotę w Inowrocławiu odbędzie się XI edycja Biegu Piastowskiego, którego trasa wyznaczona jest na Szlaku Piastowskim (stąd jego nazwa). Oprócz półmaratonu, w ramach Piastowskiego Festiwalu Biegowego, będzie można spróbować swoich sił na krótszych dystansach - 5 i 10 km. Podczas imprezy na Stadionie Miejskim im. Inowrocławskich Olimpijczyków, Inowrocławska Lokalna Organizacja Turystyczna będzie promowała Szlak Piastowski na wyznaczonym stoisku. 2018-05-11T13:43:43+0000
Szlak Piastowski
SzlakPiastowski Mamy to! Liczba fanów naszego profilu osiągnęła 2000. Dziękujemy i prosimy o więcej :) 2018-05-11T07:12:30+0000
Szlak Piastowski
SzlakPiastowski 📢Pod koniec kwietnia po raz kolejny "przytyła" krajowa lista Pomników Historii. Wśród nowo dodanych obiektów znalazł się zespół dawnego klasztoru Norbertanek w Strzelnie.Uroczystość wpisania nowych obiektów odbyła się 20 kwietnia. Brawo! 👏👏👏 2018-05-09T05:24:23+0000
Szlak Piastowski
SzlakPiastowski Noc Muzeów 2018 jest świetną okazją, by w nietypowy sposób odwiedzić liczne muzea, galerie i inne instytucje kultury. Propozycja Biskupina 😊
Obrazek
Muzeum Archeologiczne w Biskupinie 🌜19 maja wiele muzeów w Polsce otworzy się dla zwiedzających w niecodziennych godzinach, w ramach Nocy Muzeów. 🌛 W tym roku my także przyłączamy się do akcji! Jeżeli chcecie spędzić u nas tajemniczy wieczór, zapraszamy! 😁
Zapisy już trwają! 📖
Szczegóły na www.biskupin.pl/kalendarz-imprez/
2018-05-08T20:21:49+0000

Zapisz się na newsletter