STRZELNO - Bazylika pw. Świętej Trójcy i Marii Panny i kościół romański pw. Św. Prokopa

Romańska "literatura niepiśmiennych"

Dwie niezwykle interesujące świątynie romańskie znajdują się na Wzgórzu św. Wojciecha w Strzelnie. Kościół Świętej Trójcy i Najświętszej Marii Panny wzniesiono dla norbertanek w latach 1174–1216, a fakt nadania klasztorowi różnych przywilejów gospodarczych potwierdzony został w bulli papieskiej z 1193 roku. Jest to trójnawowa bazylika z transeptem i kaplicami. Późniejsze przebudowy zniekształciły romańską bryłę świątyni, nadały jej barokową fasadę, a jej wnętrze posiada zarówno elementy romańskie, jak również gotyckie i barokowe. Rzadkością w skali światowej są - odsłonięte w 1946 roku spod zamurowania w barokowych ceglanych filarach - cztery romańskie kolumny znajdujące się między nawami kościoła.

Sztuka rzeźbiarska w średniowieczu służyła nie tylko ozdobie budowli, miała także do spełnienia ważne funkcje informacyjne i dydaktyczne. Ówcześni ludzie na ogół nie umieli czytać ani pisać. Rzeźby o bogatej treści ukazywały im więc nie tylko prawdy o Bogu i wierze, ale były także przedstawieniem ówczesnej wiedzy. Zwano je „literaturą niepiśmiennych” (illitterati literatura) - można je czytać jak średniowieczne traktaty teologiczne. Rzeźbiarzy, którzy wyrażali swe idee za pomocą postaci ludzi i zwierząt, nazywano „mistrzami żywego kamienia” (magister lapidis vivi). Forma i styl płaskorzeźb zdobiących kolumny w Strzelnie sugerują, że ich autorem był prawdopodobnie zakonnik - norbertanin, pochodzący z Francji lub Niemiec. Szczególnym bogactwem dekoracji, świadczącym o umiejętnościach kamieniarza, cechują się dwie spośród czterech kolumn wykutych w Strzelnie pod koniec XII wieku - mają trzony całe zdobione, każda z nich przedstawia 18 płaskorzeźb figuralnych. Zgodnie z obyczajem kościelnym, na prawej (południowej) kolumnie, umieszczono personifikacje cnót takich jak: Sprawiedliwość, Roztropność, Wstrzemięźliwość, Cierpliwość, Radość, Czystość, Pokora, Posłuszeństwo i Wiara. Lewa kolumna przedstawia grzechy i wady, wśród których rozpoznać można między innymi: Gniew, Pychę, Obżarstwo, Zabójstwo, Swawolę, Krzywoprzysięstwo, Niewiarę, Zawiść i Nieczystość. Piękna romańska kolumna z roślinnym ornamentem podtrzymuje gotyckie sklepienie palmowo-krzyżowe w kaplicy św. Barbary znajdującej się po prawej stronie prezbiterium. Nad wejściem do kaplicy św. Barbary, na zewnątrz kościoła, znajduje się romański tympanon fundacyjny przedstawiający św. Annę trzymającą Najświętszą Marię Pannę i fundatora kościoła, wśród innych klęczących postaci. W północnej części transeptu podziwiać można ołtarz Świętego Krzyża ze starą rzeźbą ludową Chrystusa Ukrzyżowanego oraz 658 relikwiami.

Do kościoła przylega dawny klasztor Norbertanek, znajduje się w nim niewielkie muzeum – Romański Ośrodek Kultury im. Ottona i Bolesława. Zebrano tam dokumenty z dziejów klasztoru, szaty liturgiczne, relikwiarze, a także płyty nagrobne i trzy oryginalne romańskie tympanony - wśród nich, pochodzący zapewne z końca XII wieku, jeden z najokazalszych tego typu w Polsce, tympanon portalu północnego. W trójlistnym, obwiedzionym fryzem roślinnym kamiennym tympanonie przedstawiono prawdziwy traktat teologiczny: pole centralne wypełnia postać Chrystusa depczącego lwa i smoka, obok widać postacie ewangelistów Marka i Łukasza, a dalej św. Piotra i Pawła.

Z przełomu XII i XIII w. pochodzi także kościół św. Prokopa — w formie rotundy, której układ jest bardziej złożony od innych znanych rozwiązań tego typu. Do nawy, która ma kolisty plan, przylega od wschodu kwadratowe prezbiterium, a od zachodu okrągła wieża. Kościół wykonany został z dużych granitowych kostek; jedynie górna, gotycka część wieży zbudowana jest z cegieł. Kopułę nawy oraz wczesnoromańskie sklepienie krzyżowe prezbiterium wykonano z cienkich płytek ceglanych (jest to prawdopodobnie pierwsza próba użycia cegieł na ziemiach polskich). Wśród skromnego wyposażenia świątyni można zauważyć tympanom fundacyjny kościoła (kopia zniszczonego w 1945 r. przez wycofujących się Niemców) i stacje drogi krzyżowej pochodzące z dawnego cmentarza. Odkryto także pusty romański grobowiec – przypuszczalnie fundatora. W zachodniej części znajduje się empora (biforium) z romańską kolumienką, w której zasiadali królowie i dostojnicy. U wejścia do kościoła stoi XII-wieczna romańska kropielnica, w całości wyciosana w jednym kamieniu.

Na placu przed kościołami znajduje się grupa głazów narzutowych wiązanych z kultem pogańskim, a - według legendy - wyżłobienie na jednym z nich uważa się za ślad wozu św. Wojciecha.

Galeria zdjęć

Lokalizacja


SzlakPiastowski 🚴🚴🚴 Czyścić rowery i zapraszamy na rajdy w ramach II Weekend na Szlaku Piastowskim. 🚴🚴🚴
SzlakPiastowski Jak pogoda za oknem pięknieje to chętniej planujemy wycieczki na jednośladach. Tegorocznym II Weekend na Szlaku Piastowskim obfitować będzie w rajdy rowerowe. Zaplanujcie już teraz. Rajd z Wągrowca do Łekna, z Gniezna na Ostrów Lednicki, a może z Konina lub z Kalisza do Jarantowa? Informacje: 798 072 200. 🚴🚴🚴
2017-03-24T08:54:34+0000
SzlakPiastowski A wiele tych miejsc to oczywiście poznańska trasa Szlakiem Piastowskim:) Dołączamy się do zaproszeń i do zobaczenia #natrakcie!
Visit Wielkopolska Okienko na historię :)
Trakt Królewsko-Cesarski w Poznaniu to sprytny pomysł jak poznać 1000 lat historii w czasie jednego spaceru. Oczywiście, żeby dobrze zwiedzić Miasto Poznań potrzeba przynajmniej tygodnia, ale Trakt to jego crème de la crème!

Nazwa nie jest przypadkowa, bo przez dziesięć wieków miasto faktycznie odwiedziło kilkunastu królów (nie tylko polskich), kilku cesarzy (wraz z Napoleonem i Ottonem III) a nawet rosyjski car. Ślady, które po sobie zostawili to zarówno potężne budowle, tajemnicze legendy, jak i kilka pikantnych anegdotek.

Do zobaczenia #naTrakcie !
2017-03-23T08:03:55+0000
SzlakPiastowski Dziękujemy Polskie Szlaki za promocję i zainteresowanie Szlakiem Piastowskim. W sezonie 2017 zaplanowaliśmy wiele ciekawy wydarzeń. Zapraszamy już w maju na II Weekend na Szlaku Piastowskim. W drogę! ;)
Polskie Szlaki Szlak Piastowski wiodący po atrakcjach Wielkopolski to jeden z ciekawszych projektów turystycznych w Polsce, sięgający do korzeni polskiej państwowości, do czasów pierwszych Piastów. Miejsca na Piastowskim Szlaku nierzadko są esencją polskości i tego, co kształtowało nasz naród. A na Szlaku spotkasz Ostrów Lednicki z Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy, Kaliski Gród Piastów, Katedrę w Gnieźnie - matkę wszystkich polskich katedr, piastowski Zamek Królewski w Poznaniu i wiele innych, interesujących obiektów. Tym bardziej cieszy, że Szlak "żyje", rozwija się, daje możliwość uczestniczenia w ciekawych, oryginalnych imprezach, wystawach czy koncertach. Zapraszamy już dziś na Piastowski Szlak w Wielkopolsce! http://www.szlakpiastowski.pl
2017-03-20T21:35:09+0000
SzlakPiastowski 🌻🌺🌹Jutro pierwsza plenerowa impreza na Szlaku Piastowskim w 2017 roku! Zapraszamy do Rezerwat Archeologiczny Gród w Grzybowie, na pożegnanie z Marzanną! Wszyscy już szukają oznak wiosny więc wierzymy, że jutrzejszy dzień trochę ją pogoni :) 🌺🌻🌹
Marzanna - powitanie wiosny szlakpiastowski.pl Zapraszamy na powitanie wiosny! Plenerowe widowisko edukacyjno-historyczne, gra terenowo-edukacyjna, konkurs na słomiane kukły. Wspólna grochówka i zabawą przy ognisku. Udział dzieci ze szkół i przedszkoli. Marzanna za to kibić ma smukł [...]
2017-03-20T09:30:36+0000
SzlakPiastowski Chociaż deszczowy weekend nie do końca sprzyja wycieczkom na świeże powietrze to z pewnością jest idealny żeby odwiedzić Targi - Regiony Turystyczne Na Styku Kultur, na których znajdziecie informacje o Szlaku Piastowskim. Szukajcie stoiska Inowrocławia! Dziękujemy Wielkopolska Organizacja Turystyczna za materiały promocyjne! 🚙 2017-03-18T07:19:17+0000
SzlakPiastowski Dzień dobry! 🌞🌞🌞 2017-03-17T07:55:30+0000
SzlakPiastowski Takie lekcje każdy zapamięta! 2017-03-16T18:59:13+0000
SzlakPiastowski Przemiany na Szlaku Piastowskim to sporo mniejszych, lokalnych inicjatyw ale również kilka dużych, znaczących projektów, nad którymi pieczę trzyma Wielkopolska Organizacja Turystyczna. Prezentujemy krótki materiał WTK doskonale pokazujący w jakim kierunku zmierzają prace.
Szlak Piastowski - nie zgubisz drogi do nowych atrakcji wtkplay.pl Szlak Piastowski, markowy produkt turystyczny Wielkopolski, zmienia się na naszych oczach, w dużej mierze dzięki unijnym funduszom. Niedługo na jego trasie pojawią się nowe obiekty. Jakie? Dowiedzą się Państwo z tego odcinka magazynu. Zapraszamy!
2017-03-15T17:21:06+0000
SzlakPiastowski Weekend na Szlaku Piastowskim zbliża się wielkimi krokami. Przypominamy, że tematem przewodnim w tym roku jest "życie codzienne w piastowskim grodzie". Planujcie piękny majowy weekend na Szlaku Piastowskim!
SzlakPiastowski Z przyjemnością prezentujemy bohaterkę tegorocznej edycji święta szlaku:)
2017-03-15T07:09:26+0000
SzlakPiastowski 🎥W dzisiejszym, głównym wydaniu wielkopolskiego teleskopu wyemitowana została krótka relacja z przeprowadzonej dzisiaj w Gnieźnie debaty dotyczącej dalszych perspektyw rozwoju Szlaku Piastowskiego. Zachęcamy do obejrzenia. 🎥
13.03.2017 godz.18:30 poznan.tvp.pl 13.03.2017 godz.18:30
2017-03-13T19:47:24+0000

Zapisz się na newsletter