STRZELNO - Bazylika pw. Świętej Trójcy i Marii Panny i kościół romański pw. Św. Prokopa

Romańska "literatura niepiśmiennych"

Dwie niezwykle interesujące świątynie romańskie znajdują się na Wzgórzu św. Wojciecha w Strzelnie. Kościół Świętej Trójcy i Najświętszej Marii Panny wzniesiono dla norbertanek w latach 1174–1216, a fakt nadania klasztorowi różnych przywilejów gospodarczych potwierdzony został w bulli papieskiej z 1193 roku. Jest to trójnawowa bazylika z transeptem i kaplicami. Późniejsze przebudowy zniekształciły romańską bryłę świątyni, nadały jej barokową fasadę, a jej wnętrze posiada zarówno elementy romańskie, jak również gotyckie i barokowe. Rzadkością w skali światowej są - odsłonięte w 1946 roku spod zamurowania w barokowych ceglanych filarach - cztery romańskie kolumny znajdujące się między nawami kościoła.

Sztuka rzeźbiarska w średniowieczu służyła nie tylko ozdobie budowli, miała także do spełnienia ważne funkcje informacyjne i dydaktyczne. Ówcześni ludzie na ogół nie umieli czytać ani pisać. Rzeźby o bogatej treści ukazywały im więc nie tylko prawdy o Bogu i wierze, ale były także przedstawieniem ówczesnej wiedzy. Zwano je „literaturą niepiśmiennych” (illitterati literatura) - można je czytać jak średniowieczne traktaty teologiczne. Rzeźbiarzy, którzy wyrażali swe idee za pomocą postaci ludzi i zwierząt, nazywano „mistrzami żywego kamienia” (magister lapidis vivi). Forma i styl płaskorzeźb zdobiących kolumny w Strzelnie sugerują, że ich autorem był prawdopodobnie zakonnik - norbertanin, pochodzący z Francji lub Niemiec. Szczególnym bogactwem dekoracji, świadczącym o umiejętnościach kamieniarza, cechują się dwie spośród czterech kolumn wykutych w Strzelnie pod koniec XII wieku - mają trzony całe zdobione, każda z nich przedstawia 18 płaskorzeźb figuralnych. Zgodnie z obyczajem kościelnym, na prawej (południowej) kolumnie, umieszczono personifikacje cnót takich jak: Sprawiedliwość, Roztropność, Wstrzemięźliwość, Cierpliwość, Radość, Czystość, Pokora, Posłuszeństwo i Wiara. Lewa kolumna przedstawia grzechy i wady, wśród których rozpoznać można między innymi: Gniew, Pychę, Obżarstwo, Zabójstwo, Swawolę, Krzywoprzysięstwo, Niewiarę, Zawiść i Nieczystość. Piękna romańska kolumna z roślinnym ornamentem podtrzymuje gotyckie sklepienie palmowo-krzyżowe w kaplicy św. Barbary znajdującej się po prawej stronie prezbiterium. Nad wejściem do kaplicy św. Barbary, na zewnątrz kościoła, znajduje się romański tympanon fundacyjny przedstawiający św. Annę trzymającą Najświętszą Marię Pannę i fundatora kościoła, wśród innych klęczących postaci. W północnej części transeptu podziwiać można ołtarz Świętego Krzyża ze starą rzeźbą ludową Chrystusa Ukrzyżowanego oraz 658 relikwiami.

Do kościoła przylega dawny klasztor Norbertanek, znajduje się w nim niewielkie muzeum – Romański Ośrodek Kultury im. Ottona i Bolesława. Zebrano tam dokumenty z dziejów klasztoru, szaty liturgiczne, relikwiarze, a także płyty nagrobne i trzy oryginalne romańskie tympanony - wśród nich, pochodzący zapewne z końca XII wieku, jeden z najokazalszych tego typu w Polsce, tympanon portalu północnego. W trójlistnym, obwiedzionym fryzem roślinnym kamiennym tympanonie przedstawiono prawdziwy traktat teologiczny: pole centralne wypełnia postać Chrystusa depczącego lwa i smoka, obok widać postacie ewangelistów Marka i Łukasza, a dalej św. Piotra i Pawła.

Z przełomu XII i XIII w. pochodzi także kościół św. Prokopa — w formie rotundy, której układ jest bardziej złożony od innych znanych rozwiązań tego typu. Do nawy, która ma kolisty plan, przylega od wschodu kwadratowe prezbiterium, a od zachodu okrągła wieża. Kościół wykonany został z dużych granitowych kostek; jedynie górna, gotycka część wieży zbudowana jest z cegieł. Kopułę nawy oraz wczesnoromańskie sklepienie krzyżowe prezbiterium wykonano z cienkich płytek ceglanych (jest to prawdopodobnie pierwsza próba użycia cegieł na ziemiach polskich). Wśród skromnego wyposażenia świątyni można zauważyć tympanom fundacyjny kościoła (kopia zniszczonego w 1945 r. przez wycofujących się Niemców) i stacje drogi krzyżowej pochodzące z dawnego cmentarza. Odkryto także pusty romański grobowiec – przypuszczalnie fundatora. W zachodniej części znajduje się empora (biforium) z romańską kolumienką, w której zasiadali królowie i dostojnicy. U wejścia do kościoła stoi XII-wieczna romańska kropielnica, w całości wyciosana w jednym kamieniu.

Na placu przed kościołami znajduje się grupa głazów narzutowych wiązanych z kultem pogańskim, a - według legendy - wyżłobienie na jednym z nich uważa się za ślad wozu św. Wojciecha.

Galeria zdjęć

Lokalizacja


Szlak Piastowski
SzlakPiastowski Pojedynkujący się dzielnie rycerze wzbudzali wielkie emocje wśród zebranych widzów. 2017-08-21T10:52:27+0000
Szlak Piastowski
SzlakPiastowski Nad całym Jarmarkiem Królewskim w Radziejowie czuwał z pomnika król Władysław Łokietek.... 2017-08-21T10:33:57+0000
Szlak Piastowski
SzlakPiastowski Bardzo dziękujemy Urzędowi Miejskiemu w Radziejowie oraz Radziejowskiemu Domowi Kultury za zorganizowanie świetnej zabawy podczas Jarmarku Królewskiego...kto nie był, niech żałuje. Do zobaczenia w przyszłym roku 2017-08-21T10:26:25+0000
Szlak Piastowski
SzlakPiastowski Z przyjemnością i podziwem dla ekipy z Rezerwat Archeologiczny Gród w Grzybowie zachęcamy do oglądania relacji z sobotnich wydarzenia na grodzie. To już IV Zjazd Wojów i znany odwiedzającym rozmach:) 2017-08-21T07:52:22+0000
Szlak Piastowski
SzlakPiastowski Burze przejdą bokiem, a Wy nie możecie przejść obok Grzybowskiego Turnieju Wojów. Dzisiaj start!
Obrazek
Rezerwat Archeologiczny Gród w Grzybowie mimo zniszczeń i podtopienia - na grodzie do zobaczenia!
2017-08-19T06:11:04+0000
Szlak Piastowski
SzlakPiastowski Już za kilka dni, 26. sierpnia, w Muzeum Archeologicznym w Biskupinie odbędzie się III Biskupiński Turniej Wojów! Będzie można nie tylko przyglądać się zmaganiom uczestników w rozmaitych konkurencjach, ale także samemu spróbować swoich sił w walce mieczem, strzelaniu z łuku czy rzucaniem toporem. Na najmłodszych zaś przez cały dzień będzie czekać Akademia Małego Woja! Zapraszamy!!
Obrazek
Biskupiński Turniej Wojów W sobotę 26 sierpnia zapraszamy do Muzeum Archeologicznego w Biskupinie na III Biskupiński Turniej Wojów! Poniżej prezentujemy program Turnieju :)
Konkurencje będą odbywały się na polanie przy rekonstrukcji wioski wczesnośredniowiecznej.
2017-08-18T14:15:53+0000
Szlak Piastowski
SzlakPiastowski Szanowni Państwo, Muzeum Archeologiczne w Biskupinie ogłasza konkurs, serdecznie zachęcamy do wzięcia udziału. Więcej informacji na stronie Muzeum Archeologiczne w Biskupinie.
Obrazek
Eksperymentalne Obozowisko Epoki Kamienia Film naszej produkcji zapowiadający Festyn Archeologiczny w Biskupinie "Bogowie wojny", który będzie trwał od 16 do 24 września! Będziecie mogli nas spotkać na osadzie mezolitycznej oraz neolitycznej. Serdecznie zapraszamy :)
2017-08-17T09:50:26+0000
Szlak Piastowski
SzlakPiastowski Szanowni Państwo, to już w ten weekend, 19 sierpnia w Radziejowie odbędzie się Jarmark Królewski, który poprzedzi inscenizację bitwy pod Płowcami, która to odbędzie się dnia następnego tj. 20 sierpnia br. Serdecznie zapraszamy do Radziejowa. 2017-08-17T09:44:04+0000
Szlak Piastowski
SzlakPiastowski W cyklu czwartkowe inspiracje: Lubin. Często pomijany, a znajdujący się nieopodal głównej trasy krajowej nr 5 Poznań-Wrocław, klasztor benedyktyński. Skrywający tajemnice i ciekawostki życia Benedyktynów od 1070 roku! Idealny na popołudniowy wypad z Poznania.
Obrazek
Pomniki historii - Lubiń Klasztor oo. benedyktynów w Lubiniu ma bardzo wczesną metrykę sięgającą pierwszych wieków chrześcijaństwa w Polsce. Powstał ok. 1075 na fali fundacji benedyktyńskich. To tu działa jedna z największych w Wielkopolsce bibliotek klasztornych.
2017-08-17T08:07:26+0000
Szlak Piastowski
SzlakPiastowski Biskupin, po uporaniu się ze skutkami nawałnicy, już otwarty :-)
Obrazek
Muzeum Archeologiczne w Biskupinie Udało nam się już uporać z większością bałaganu, który zostawiła szalejąca w piątek wieczorem niszczycielska, super komórka burzowa 😧. Dziś już działamy normalnie. Tak więc zapraszamy życząc jednocześnie Wam i sobie by nas to więcej nie spotkało! ❤
2017-08-13T18:14:08+0000

Zapisz się na newsletter