KALISZ - Rezerwat Archeologiczny na Zawodziu

"Odbudowany" gród nad Prosną

Według archeologów, dolina Prosny w okolicach Kalisza jest jednym z najstarszych obszarów ciągłego osadnictwa na ziemiach polskich - początki sięgają schyłku paleolitu. Z okolicami Kalisza identyfikowana jest osada "Kalisia", zaznaczona na mapie greckiego geografa Ptolemeusza z II wieku p.n.e. W drugiej połowie IX wieku powstał gród na terenie dzisiejszej dzielnicy Zawodzie w Kaliszu, który w okresie monarchii wczesnopiastowskiej - jako ośrodek ekspansji na tereny Śląska i Małopolski - był jednym z ważniejszych grodów w państwie. W promieniu 30 kilometrów wokół Kalisza zbudowano 28 grodów.Tu krzyżowały się szlaki ze Śląska przez Wielkopolskę na Pomorze oraz z Wielkopolski do Małopolski i Mazowsze. W jednym z najstarszych zabytków piśmiennictwa polskiego, tzw. "bulli gnieźnieńskiej" wydanej w 1136 roku, Kalisz (Calis), wymieniony jest w jako jeden z najważniejszych grodów diecezji gnieźnieńskiej oraz gród kasztelański. Przy podziale państwa testamentem Bolesława Krzywoustego, Kalisz wszedł w skład dzielnicy senioralnej, a w 1146 roku został stolicą księstwa pod panowaniem księcia wielkopolskiego Mieszka III Starego. Po śmierci tego władcy, księstwem kaliskim zawładnął Henryk Brodaty, za czasów którego, w wyniku zmiany koryta Prosny, gród stracił znaczenie obronne. Książę Henryk wybudował nowy gród, który w 1257 roku otrzymał prawa miejskie od Bolesława Pobożnego. W "Geografii Historycznej Ziem Dawnej Polski" Zygmunta Glogera czytamy:

Przemysław I i Bolesław Pobożny, podzielili się w ten sposób Wielkopolską (r. 1247), że Przemysław, starszy, wziął Poznań i Gniezno, a Bolesław Pobożny Kalisz. Bolesław (który zasłynął w kronikach trzema rzeczami: pobożnością, prawami dla żydów i znajomością sztuki wojennej), był zarazem pierwszym i ostatnim księciem kaliskim. Nie zostawiwszy bowiem synów, jeno same córki, umierając roku 1279, przekazał księstwo synowcowi swemu, Przemysławowi II (...).

Gród na Zawodziu istniał jeszcze przez jakiś czas, ale stracił już funkcję głównego ośrodka w Kaliszu. Do ostatecznej zagłady grodu doprowadzili w 1331 roku Krzyżacy, którzy spalili go i splądrowali. Przez setki lat jeden z najważniejszych ośrodków piastowskich pozostawał zapomniany, jedynie legendy opowiadały o tajemniczych "szwedzkich górach, zaginionej kolegiacie i złotych trumnach piastów. Dopiero w drugiej połowie lat pięćdziesiątych XX wieku archeologowie odkryli schowany pod warstwami ziemi gród na Zawodziu. Kierujący wówczas pracami archeologów Krzysztof Dąbrowski pisał:

Wyniki badań wykopaliskowych na Zawodziu spowodowały zmierzch barwnej legendy o zaginionej w tajemniczych okolicznościach kolegiacie św. Pawła. Ustalono jej lokalizację stwierdzając, że nie moce cudowne starły ją z powierzchni (...).

Teren grodu stanowi obecnie Rezerwat Archeologiczny Muzeum Okręgowego Ziemi Kaliskiej. W oparciu o badania archeologów, w ramach projektu "Gród kaliski - odbudowa i promocja spuścizny dziedzictwa kulturowego Europy", w 2008 roku zrekonstruowano fragmenty grodu.

Droga do wnętrza grodu prowadzi obok zrekonstruowanej średniowiecznej chaty, przez drewniany most na dawnej fosie i wykonaną z bali bramę z palisadą i ostrokołem po jej obu bokach. W ciągu zachowanego do dzisiaj wału obronnego powstała także drewniana wieża obronna. We wnętrzu grodu zobaczyć można między innymi: odtworzony kurhan będący miejscem pochówku ciałopalnego osoby o znacznej randze, makiety grodu i kolegiaty św. Pawła oraz rekonstrukcję przyziemia tej świątyni z zaznaczonymi fundamentami najstarszego kościoła z początków chrześcijaństwa w Polsce (najprawdopodobniej sprzed 1025 roku, niektórzy domyślają się w nim kościoła św. Wojciecha), zbudowanego z drewna i gliny. Kolegiata św. Pawła - zbudowana w miejscu pierwszego kościoła - była okazałą budowlą, jednym z nielicznych wówczas kościołów murowanych w Polsce. To w niej pochowany został Mieszko Stary i jego syn Mieszko Mieszkowic. Na terenie grodu zrekonstruowano także chaty mieszkalne: rymarza, wdowy tkaczki, chata służebna, chata rycerza, kowala i garncarza oraz chatę komesa czyli możnowładcy zarządzającego grodem. Archeologom nie udało się dotąd odnaleźć palatium - czyli siedziby książęcej z początków państwa piastowskiego - znajdującego się prawdopodobnie w środkowej części grodziska.

W rezerwacie organizowane są warsztaty archeologiczne, żywe lekcje historii, rekonstrukcje historyczne, "Biesiady Piastowskie" oraz inne imprezy plenerowe, podczas których w grodzie goszczą piastowscy władcy, rycerze i ich damy, wojowie rzemieślnicy, a nawet przypływa łodzią św. Wojciech, którego pobyt w Kaliszu tradycja wiąże ze znajdującym się podgrodziu drewnianym kościołem św. Wojciecha. Wiele ciekawych eksponatów z Zawodzia zobaczyć można w Muzeum Okręgowym Ziemi Kaliskiej, a w budynku bramnym rezerwatu przedstawiona jest historia badań i wyniki prac badawczych.

Gród na Zawodziu był niewątpliwie jednym z ważniejszych w czasach piastowskich, a według hipotezy profesora Andrzej Buki - archeologa z Uniwersytetu Warszawskiego, autora książki „Archeologia Polski wczesnośredniowiecznej” – to właśnie od Kalisza rozpoczęła się ekspansja Piastów i to tutaj należy doszukiwać się początków państwowości polskiej.

Galeria zdjęć

Lokalizacja


SzlakPiastowski 🚴🚴🚴 Czyścić rowery i zapraszamy na rajdy w ramach II Weekend na Szlaku Piastowskim. 🚴🚴🚴
SzlakPiastowski Jak pogoda za oknem pięknieje to chętniej planujemy wycieczki na jednośladach. Tegorocznym II Weekend na Szlaku Piastowskim obfitować będzie w rajdy rowerowe. Zaplanujcie już teraz. Rajd z Wągrowca do Łekna, z Gniezna na Ostrów Lednicki, a może z Konina lub z Kalisza do Jarantowa? Informacje: 798 072 200. 🚴🚴🚴
2017-03-24T08:54:34+0000
SzlakPiastowski A wiele tych miejsc to oczywiście poznańska trasa Szlakiem Piastowskim:) Dołączamy się do zaproszeń i do zobaczenia #natrakcie!
Visit Wielkopolska Okienko na historię :)
Trakt Królewsko-Cesarski w Poznaniu to sprytny pomysł jak poznać 1000 lat historii w czasie jednego spaceru. Oczywiście, żeby dobrze zwiedzić Miasto Poznań potrzeba przynajmniej tygodnia, ale Trakt to jego crème de la crème!

Nazwa nie jest przypadkowa, bo przez dziesięć wieków miasto faktycznie odwiedziło kilkunastu królów (nie tylko polskich), kilku cesarzy (wraz z Napoleonem i Ottonem III) a nawet rosyjski car. Ślady, które po sobie zostawili to zarówno potężne budowle, tajemnicze legendy, jak i kilka pikantnych anegdotek.

Do zobaczenia #naTrakcie !
2017-03-23T08:03:55+0000
SzlakPiastowski Dziękujemy Polskie Szlaki za promocję i zainteresowanie Szlakiem Piastowskim. W sezonie 2017 zaplanowaliśmy wiele ciekawy wydarzeń. Zapraszamy już w maju na II Weekend na Szlaku Piastowskim. W drogę! ;)
Polskie Szlaki Szlak Piastowski wiodący po atrakcjach Wielkopolski to jeden z ciekawszych projektów turystycznych w Polsce, sięgający do korzeni polskiej państwowości, do czasów pierwszych Piastów. Miejsca na Piastowskim Szlaku nierzadko są esencją polskości i tego, co kształtowało nasz naród. A na Szlaku spotkasz Ostrów Lednicki z Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy, Kaliski Gród Piastów, Katedrę w Gnieźnie - matkę wszystkich polskich katedr, piastowski Zamek Królewski w Poznaniu i wiele innych, interesujących obiektów. Tym bardziej cieszy, że Szlak "żyje", rozwija się, daje możliwość uczestniczenia w ciekawych, oryginalnych imprezach, wystawach czy koncertach. Zapraszamy już dziś na Piastowski Szlak w Wielkopolsce! http://www.szlakpiastowski.pl
2017-03-20T21:35:09+0000
SzlakPiastowski 🌻🌺🌹Jutro pierwsza plenerowa impreza na Szlaku Piastowskim w 2017 roku! Zapraszamy do Rezerwat Archeologiczny Gród w Grzybowie, na pożegnanie z Marzanną! Wszyscy już szukają oznak wiosny więc wierzymy, że jutrzejszy dzień trochę ją pogoni :) 🌺🌻🌹
Marzanna - powitanie wiosny szlakpiastowski.pl Zapraszamy na powitanie wiosny! Plenerowe widowisko edukacyjno-historyczne, gra terenowo-edukacyjna, konkurs na słomiane kukły. Wspólna grochówka i zabawą przy ognisku. Udział dzieci ze szkół i przedszkoli. Marzanna za to kibić ma smukł [...]
2017-03-20T09:30:36+0000
SzlakPiastowski Chociaż deszczowy weekend nie do końca sprzyja wycieczkom na świeże powietrze to z pewnością jest idealny żeby odwiedzić Targi - Regiony Turystyczne Na Styku Kultur, na których znajdziecie informacje o Szlaku Piastowskim. Szukajcie stoiska Inowrocławia! Dziękujemy Wielkopolska Organizacja Turystyczna za materiały promocyjne! 🚙 2017-03-18T07:19:17+0000
SzlakPiastowski Dzień dobry! 🌞🌞🌞 2017-03-17T07:55:30+0000
SzlakPiastowski Takie lekcje każdy zapamięta! 2017-03-16T18:59:13+0000
SzlakPiastowski Przemiany na Szlaku Piastowskim to sporo mniejszych, lokalnych inicjatyw ale również kilka dużych, znaczących projektów, nad którymi pieczę trzyma Wielkopolska Organizacja Turystyczna. Prezentujemy krótki materiał WTK doskonale pokazujący w jakim kierunku zmierzają prace.
Szlak Piastowski - nie zgubisz drogi do nowych atrakcji wtkplay.pl Szlak Piastowski, markowy produkt turystyczny Wielkopolski, zmienia się na naszych oczach, w dużej mierze dzięki unijnym funduszom. Niedługo na jego trasie pojawią się nowe obiekty. Jakie? Dowiedzą się Państwo z tego odcinka magazynu. Zapraszamy!
2017-03-15T17:21:06+0000
SzlakPiastowski Weekend na Szlaku Piastowskim zbliża się wielkimi krokami. Przypominamy, że tematem przewodnim w tym roku jest "życie codzienne w piastowskim grodzie". Planujcie piękny majowy weekend na Szlaku Piastowskim!
SzlakPiastowski Z przyjemnością prezentujemy bohaterkę tegorocznej edycji święta szlaku:)
2017-03-15T07:09:26+0000
SzlakPiastowski 🎥W dzisiejszym, głównym wydaniu wielkopolskiego teleskopu wyemitowana została krótka relacja z przeprowadzonej dzisiaj w Gnieźnie debaty dotyczącej dalszych perspektyw rozwoju Szlaku Piastowskiego. Zachęcamy do obejrzenia. 🎥
13.03.2017 godz.18:30 poznan.tvp.pl 13.03.2017 godz.18:30
2017-03-13T19:47:24+0000

Zapisz się na newsletter