POZNAN - Ostrów Tumski

Spacer w cieniu katedry

Pierwsza osada na wyspie utworzonej z naniesionego przez nurt rzeki Warty piasku powstała już w IX w. Na przełomie IX i X w. przekształciła się ona w obronny gród plemienia Polan dając początek Poznaniowi. W X wieku niewielki gródek plemienny został rozbudowany w silnie ufortyfikowaną warownię. Pierwszy gród składał się z dwóch części zajmujących niewielkie wzniesienia rozdzielone zabagnionym parowem. Po połowie X wieku gród został rozbudowany. Obwiedziona wałem część książęca (obecnie stoi tam kościół Najświętszej Marii Panny) miała wymiary około 80x100m. Wzniesiono tu dwukondygnacyjny kamienny pałac władcy – palatium. Z pałacem połączona była kaplica grodowa, której fundację łączy się z Dąbrówką, żoną Mieszka I. W tej najstarszej świątyni chrześcijańskiej w Polsce sprawowano liturgię dla władcy i najbliższego otoczenia. Do części książęcej grodu przylegała część wschodnia, w której mieszkali członkowie dworu. Mieściła się tam także stacja misyjna biskupa Jordana (z wybudowaną później katedrą). Pod koniec X wieku wałami otoczono także przylegającą do części książęcej i katedralnej część północną (wzdłuż dzisiejszej ulicy ks. Ignacego Posadzego). Część południowa grodu obejmowała Zagórze (położone po drugiej stronie dzisiejszej ul. Prymasa Stefana Wyszyńskiego) – tutaj, w drewnianych chatach mieszkali ludzie, którzy świadczyli różne usługi na rzecz dworu książęcego. Najnowsze wykopaliska potwierdzają, że Poznań - wówczas jeszcze gród na Ostrowie Tumskim - był stołecznym grodem państwa piastowskiego. Tu w 968 r. powstało pierwsze polskie biskupstwo, a wraz z nim katedra, w której pochowano pierwszych władców Polski. Rolę warowni i jednego z najważniejszych grodów wczesnopiastowskiej Polski, Ostrów Tumski odgrywał do roku 1253 tj. do czasu lokacji miasta na lewym brzegu Warty. Odtąd wyspa katedralna stała się własnością biskupów poznańskich i dopiero na początku XIX w. włączono ją do Poznania. Chociaż w latach 60. XX wieku wyspę przecięto ruchliwą arterią komunikacyjną, to jej część północna - położona między Wartą a Cybiną - zachowała średniowieczny układ ulic. Spokojny charakter tej części miasta sprzyja spacerom i historycznej zadumie, a większość jej zabudowy stanowią obiekty zabytkowe.

W panoramie wyspy widzianej od strony Warty wyróżniają się dwa budynki z czerwonej cegły stojące przed katedrą; pierwszy z nich to psałteria. W dawnych wiekach, przez całą dobę dwunastu kapłanów odśpiewywało w katedrze Psałtarz Dawidowy. To właśnie dla nich - kolegium psałterzystów - biskup Jan Lubrański wzniósł psałterię. W południowym szczycie tego budynku uwagę zwracają blendy (ślepe okna) zamknięte łukami w kształcie oślego grzbietu, a uważny obserwator odnajdzie umieszczone w fasadzie płyty z herbem Godziemba biskupa Lubrańskiego. Stojący obok kościół Najświętszej Marii Panny in Summo wzniesiony został w połowie XV wieku, w miejscu dawnej kaplicy grodowej (stąd zwany jest in Summo, czyli na grodzie). Warto zwrócić uwagę na wysoki dwuspadowy dach, piękny szczyt zachodni oraz wykonany z profilowanych glazurowanych cegieł portal w ścianie południowej. Znajdująca się w pobliżu portalu tablica informuje o prowadzonych tu pracach wykopaliskowych i pokazuje położenie odkrytych fundamentów książęcego palatium oraz pierwszej kaplicy ufundowanej przez Dąbrówkę.

Po drugiej stronie ulicy znajduje się - wzniesiona na początku XVI wieku - kanonia „Fundi Godziemba”, której nazwa pochodzi od herbu fundatorów - Lubrańskich; na Ostrowie Tumskim znajduje się dziewięć zabytkowych kanonii i trzy dawne wikariaty. Zamieszkiwali w nich kanonicy, czyli duchowni tworzący tzw. kapitułę katedralną. Nieco dalej, przed gmachem dawnego probostwa katedralnego stoi Pomnik Jana Pawła II. Papież dwukrotnie gościł w Poznaniu (w 1983 i 1997 roku), a w czasie swego pierwszego pobytu powiedział:

Cieszę się, że mogę stanąć na tym miejscu, pośrodku najstarszej z ziem piastowskich, gdzie przed tysiącem z górą lat zaczęły się dzieje Narodu, Państwa i Kościoła.

Warto pamiętać o tych słowach nie tylko podczas zwiedzania Ostrowa Tumskiego.

Nieco dalej, przy ulicy ks. Posadzego, znajdują się kolejne wikariaty, wśród nich pochodzący z XVIII w. wikariat z dachem polskim krytym gontem oraz budynek, w którym mieści się Archiwum Archidiecezjalne. Ulica ks. Posadzego prowadzi po grzbiecie dawnego wału grodowego z X wieku, który wraz z fundamentami muru biskupa Jana Lubrańskiego prezentowany jest w Rezerwacie Archeologicznym Genius Loci. W pobliżu, w pochodzącym z XVI wieku, odrestaurowanym budynku Akademii Lubrańskiego ma swą siedzibę Muzeum Archidiecezjalne gromadzące zabytki sztuki sakralnej. Jedną z wielu zasług poznańskiego biskupa Jana Lubrańskiego było założenie w 1519 roku pierwszej w Poznaniu szkoły o charakterze szkoły wyższej. Była to jednocześnie pierwsza w Polsce nowoczesna uczelnia humanistyczna. Absolwentami Akademii, nazwanej imieniem założyciela, byli między innymi: poeta Klemens Janicki, lekarz Józef Struś oraz matematyk, astronom i filozof Jan Śniadecki. Przy Akademii znajduje się pomnik Jana Kochanowskiego, który (chociaż był osobą świecką) posiadał godność proboszcza tytularnego poznańskiej kapituły katedralnej. Za pomnikiem widoczny jest gmach seminarium Towarzystwa Chrystusowego dla Polonii Zagranicznej - jednego z nielicznych powstałych w Polsce męskich zgromadzeń zakonnych. Przed budynkiem znajduje się pomnik kardynała Augusta Hlonda, założyciela zgromadzenia.
Przez zachowanego zachodni przyczółek Śluzy Katedralnej i kładkę przebiegającą nad rzeką Cybiną z Ostrowem Tumski jest połączony jest z Bramą Poznania - Interaktywnym Centrum Historii Ostrowa Tumskiego.

Galeria zdjęć

Lokalizacja


Szlak Piastowski
SzlakPiastowski Zapraszamy na jedyną w swoim rodzaju inscenizację rytuałów słowiańskich w Gieczu, oddziale Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy. Wyjazdy z Poznania i Kalisza z naszymi przewodnikami dnia 04.11.2017. Bądź z nami w Gieczu! Zapisy: koordynator@szlakpiastowski.pl, biuro@szlakpiastowski.travel. 2017-10-19T05:52:00+0000
Szlak Piastowski
SzlakPiastowski Niektóre miejsca widziane z lotu ptaka ujawniają zupełnie odmienne oblicze. Kto wie cóż to za pięknie położone nad rzeką miasto. Podpowiedź? Oczywiście leży na Szlaku Piastowskim :) 2017-10-11T07:12:02+0000
Szlak Piastowski
SzlakPiastowski Zachęcamy młodzież szkolną z województwa kujawsko-pomorskiego do udziału w konkursie "Z kamerą wśród Piastów"! Celem konkursu jest promocja obiektów i miejsc związanych z tym szlakiem. Uczestnictwo w konkursie może być dla młodych filmowców cennym doświadczeniem. W jury zasiada min. jeden z najbardziej znanych „youtuberów” - Wojciech Drewniak, który popularyzuje historię w ramach cyklu filmów „Historia bez cenzury”. Zgłoszenia do konkursu można składać za pośrednictwem szkół, bibliotek, domów kultury i innych organizacji edukacyjnych. Na laureatów czekają atrakcyjne nagrody. Wszystkie filmy będą również konkurowały o nagrodę publiczności. Młodzi uczestnicy konkursu zostaną zaproszeni na specjalne warsztaty, gdzie pod okiem profesjonalistów poznają techniki sztuki filmowej. Filmy można przesyłać do15 listopada br. Szczegółowe informacje znajdziemy na stronie www.zkamerawsrodpiastow.kujawsko-pomorskie.pl 2017-10-04T14:35:59+0000
Szlak Piastowski
SzlakPiastowski Jeszcze kilka dni można uczestniczyć w Festynie Archeologicznym w Muzeum Archeologiczne w Biskupinie.
Obrazek
Kujawsko-Pomorskie ➡ Do niedzieli w Biskupinie trwa XXIII Festyn Archeologiczny #BogowieWojny

#KujawyPomorze #LubieTuByc
fot. Andrzej Goiński Fotografia
2017-09-21T19:48:29+0000
Szlak Piastowski
SzlakPiastowski Zachęcamy do obejrzenia przepięknej fotorelacji prosto od @naszeszlaki. Wrzesień corocznie kojarzy się z festynem archeologicznym w Biskupinie, a po tych zdjęciach widać, że trzeba tam być!
Obrazek
Nasze Szlaki / Our Routes Dla Naszych Szlaków Michał Baranowski

Hej. Co prawda był już mały artykuł w zeszłym roku o tym miejscu, ale tak go sobie przeczytałem jeszcze raz i stwierdziłem, że co jak co, ale wtedy to jeszcze mój warsztat pisarski był na dość niskim poziomie (mam nadzieję, że od tego czasu się troszkę poprawił) i dlatego też dzisiaj po raz kolejny i pewnie nie po raz ostatni, zapraszam Was do Biskupina na Pałukach. Miejsca które niczym gigantyczny wehikuł czasu przenosi nas w niesamowite, barwne, surowe i przesiąknięte historią epoki.
Jak to często z takimi miejscami bywało ich odkryciu towarzyszył przypadek. W roku 1933 na skutek prowadzonych prac irygacyjnych na pobliskich polach woda w jeziorze biskupińskim opadła odsłaniając pozostałości osady. Okoliczni chłopi nie zdawali sobie sprawy z wagi odkrycia i miejsce to traktowali jako zwykłą ciekawostkę od czasu do czasu znajdując zabytki archeologiczne. Dopiero gdy dzieci zaczęły zanosić do szkoły to, co ich ojcowie przypadkowo znajdowali sprawa nabrała rozpędu. W zasadzie rozpędu tej sprawie nadał jeden człowiek Walenty Szwajcer – ich nauczyciel, który tylko jak zobaczył wystające z bagna pale natychmiast poinformował o tym profesora Józefa Kostrzewskiego z Poznania. Pierwsze badania wykopaliskowe rozpoczęto już rok później i kontynuowano je aż do wybuchu 2 wojny światowej. Znalezisko było na tyle okazałe, że prasa okrzyknęła je natychmiast polskimi Pompejami, a na miejsce wykopalisk zaczęły zjeżdżać znane osobistości by zobaczyć postępy prac. Tymi najważniejszymi gośćmi byli między innymi: prezydent Ignacy Mościcki, prymas Polski August Hlond, czy marszałek Polski Edward Rydz – Śmigły.
Co ciekawe, po wybuchu wojny miejscem tym zainteresowały się nazistowskie Niemcy i wysłały w te tereny specjalny oddział SS-Ausgrabung Urstätt, pod dowództwem Hauptsturmführera prof. dr Hansa Schleifa , który miał za zadanie prowadzić badania pod kątem pragermańskości tych terenów. Mimo intensywnych prac nazistom nie udało się jednak udowodnić pragermańskiego charakteru osady, dlatego też postanowili zniszczyć zrekonstruowane budynki, a relikty zasypać ziemią, co spowodowało bardzo duże zniszczenia.
Gdy tylko kurz wojenny opadł, po raz kolejny do osady zjechali się najwybitniejsi polscy archeolodzy z uczniem profesora Kostrzewskiego na czele, który objął dowodzenie nad pracami. I to właśnie pod kierownictwem prof. Zdzisława Rajewskiego pracowali aż do roku 1974. Efektem tych prac było między innymi dokładne określenie daty powstania osady w Biskupinie. Na podstawie badań dendrologicznych, polegających na analizie kolejnych przyrostów słojów, stwierdzono, że drzewa wykorzystane do budowy osady zostały ścięte zimą 738/737 r. p.n.e. Co jest ciekawego w tej dacie? Krótko przed wzniesieniem osady biskupińskiej, w ciepłym kraju na południu Europy powstała inna osada, którą każdy z pewnością zna. Założył ją niejaki Romulus w roku 753 p.n.e. i nazwał ją Rzymem. W przeciwieństwie jednak do włoskiej stolicy, Biskupin nie przetrwał tysięcy lat, a jedynie około 150 i po tym okresie zaginął. Najprawdopodobniej podnoszący się stan wód jeziora, spowodował konieczność opuszczenia tego miejsca.
Co mamy dzisiaj? Dzisiaj w tym miejscu prężnie działa jedno z najlepszych muzeów jakie kiedykolwiek miałem możliwość zwiedzenia. Obecnie na terenie muzeum możemy pozwiedzać nie tylko osadę na półwyspie, lecz także wioskę wczesnośredniowieczną, osiedle neolityczne i muzeum w którym, możemy zobaczyć wystawy stałe i czasowe. Jednak najważniejszą rzeczą którą możemy zobaczyć i w niej aktywnie uczestniczyć, jest organizowany corocznie festyn archeologiczny, który przyciąga niezliczone ilości turystów z całej Europy.
To właśnie festyn jest tym co lubimy w tym miejscu najbardziej.

Pozostła część artykułu o Biskupinie, z bardzo ciekawą przygodą Michała jako aktora , na naszej stronie:http://www.naszeszlaki.pl/archives/5849

Dla Naszych Szlaków Michał Baranowski
2017-09-21T03:47:00+0000
Szlak Piastowski
SzlakPiastowski Oto nowy film promocyjny kujawsko-pomorskiej części Szlaku Piastowskiego! Zapraszamy do oglądania, a później zwiedzania! :)
Obrazek
Poznaj Szlak Piastowski w województwie kujawsko-pomorskim Szlak Piastowski łączy dwa województwa: kujawsko-pomorskie i wielkopolskie. W województwie kujawsko-pomorskim obiekty Szlaku Piastowskiego znajdziemy w nastę...
2017-09-14T20:38:52+0000
Szlak Piastowski
SzlakPiastowski Przed nami drugi weekend tegorocznych Europejskich Dni Dziedzictwa. Sprawdźcie co do zaoferowania mają placówki Szlaku Piastowskiego! Zapraszamy do Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie, Rezerwat Archeologiczny Gród w Grzybowie, Brama Poznania i Rezerwat Archeologiczny Genius Loci. Więcej informacji na stronie:
Obrazek
Europejskie Dni Dziedzictwa Europejskie Dni Dziedzictwa na Szlaku Piastowskim. Zachęcamy do udziału w zaplanowanych na 9-10 i 16-17 września 2017 r. Europejskich Dniach Dziedzictwa, największego w Europie wydarzenia promującego dziedzictwo kulturowe. Zgodnie z decyzją Minis [...]
2017-09-14T11:01:34+0000
Szlak Piastowski
SzlakPiastowski Uwaga! Mamy dla Was bardzo dobrą wiadomość. Bazylika w Trzemesznie nabierze jeszcze więcej blasku i będzie jeszcze atrakcyjniejsza dla turystów. Wszystko za sprawą dofinansowania, które przyznano świątyni. Konserwacji zostaną poddane chociażby piękne i cenne kościelne polichromie. Więcej informacji w artykule:
Obrazek
Trzemeszeńska bazylika z dofinansowaniem Renowacja zabytkowych wnętrz oraz zwiększenie atrakcyjności i dostępności bazyliki dla zainteresowanych jej zwiedzeniem - na te działania trzemeszeńsk...
2017-09-12T12:30:03+0000
Szlak Piastowski
SzlakPiastowski Kto się wybiera? Do zobaczenia w Biskupinie :)
Obrazek
Muzeum Archeologiczne w Biskupinie Już za tydzień ruszy XXIII Festyn Archeologiczny, w tym roku pod hasłem "Bogowie Wojny".
16-24.09.2017
Zapraszamy!
2017-09-08T15:30:39+0000
Szlak Piastowski
SzlakPiastowski Szanowni Państwo udostępniamy tegoroczny plan XIII Festynu Archeologicznego w Biskupinie, który odbędzie się w dniach 16 - 24 września 2017 roku. Do zobaczenia w Biskupinie
Obrazek
Muzeum Archeologiczne w Biskupinie Nareszcie jest! Oto program tegorocznego festynu archeologicznego pod hasłem "Bogowie Wojny".
2017-09-06T14:33:35+0000

Zapisz się na newsletter